Xử lý nghiêm các doanh nghiệp "đi đường tắt" bằng cách né thuế

Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 được kỳ vọng sẽ tạo ra một bước ngoặt lớn, thúc đẩy cộng đồng doanh nghiệp (DN) chuyển đổi mạnh mẽ từ trạng thái “tuân thủ thụ động” sang “tuân thủ chủ động” dựa trên nền tảng quản trị rủi ro và hạ tầng số. Để giúp độc giả có cái nhìn sâu sắc hơn về những thay đổi này, phóng viên Tạp chí Kinh tế - Tài chính đã có cuộc trao đổi với TS Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội DN nhỏ và vừa TP. Hà Nội.

Thưa ông, với tư cách là đại diện cho cộng đồng DN nhỏ và vừa, ông đánh giá thế nào về những điểm mới quan trọng nhất của Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 và tác động đối với môi trường kinh doanh hiện nay?

Tính đến cuối năm 2025, Việt Nam có 1,1 triệu DN, trong đó là có 98,5% là các cái DN có quy mô nhỏ và vừa và có khoảng 5 triệu hộ kinh doanh. Như ở Hà Nội thì có đến 1.200 làng nghề với số lượng DN rất lớn. Tuy nhiên do quy mô hạn chế các DN nhỏ và vừa rất là dễ bị tổn thương.

Từ góc nhìn của cộng đồng DN, tôi cho rằng Luật Quản lý thuế sửa đổi lần này có ba nhóm đổi mới quan trọng.

Cách tiếp cận quản lý rủi ro được luật hóa rõ ràng, giúp phân loại DN theo mức độ tuân thủ thay vì quản lý "đồng loạt". Điều này giúp các DN minh bạch, giảm đáng kể tần suất thanh tra và chi phí tuân thủ và việc này đang được ngành Thuế làm rất tốt. Ở chiều ngược lại, các hành vi rủi ro cao, gian lận có chủ đích sẽ bị tập trung nguồn lực quản lý. Đây là một thay đổi tích cực, tiệm cận thông lệ quản lý thuế hiện đại của OECD mà cộng đồng DN đã kỳ vọng từ lâu.

Ứng dụng công nghệ số đã trở thành "hạ tầng pháp lý" với nền tảng dữ liệu, hóa đơn và chứng từ điện tử. Với DN, điều này vừa là thuận lợi, vừa là yêu cầu mới. Thuận lợi ở chỗ thủ tục được số hóa, giảm tiếp xúc trực tiếp, tăng tính minh bạch và khả năng dự đoán. Nhưng đồng thời, DN cũng phải đầu tư nghiêm túc hơn vào hệ thống kế toán, quản trị dữ liệu và tuân thủ chuẩn mực số, nếu không sẽ rất dễ bị xếp vào nhóm rủi ro cao.

Luật đã xác lập rõ trách nhiệm tự khai, tự tính, tự nộp và tự chịu trách nhiệm, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Đây là bước chuyển lớn, thúc đẩy DN từ "tuân thủ thụ động" sang "tuân thủ chủ động" dựa trên quản trị rủi ro.

Điều này có nghĩa là “khoảng trống an toàn” do cơ chế tiền kiểm mang lại trước đây sẽ thu hẹp dần. DN buộc phải nâng cao kỷ luật tuân thủ nội bộ, tăng vai trò của bộ phận pháp chế, tài chính, kế toán và quản trị rủi ro thuế. Tuy nhiên, nếu nhìn tích cực, đây cũng là động lực để DN vận hành minh bạch, chuyên nghiệp hơn và giảm rủi ro pháp lý về dài hạn.

Có thể thấy, cách tiếp cận này tạo ra thông điệp rất rõ ràng: DN tuân thủ tốt sẽ được bảo vệ và tạo điều kiện, còn DN cố tình vi phạm sẽ phải đối mặt với chi phí và rủi ro cao hơn. Đây là yếu tố quan trọng để thiết lập kỷ luật thị trường và cạnh tranh bình đẳng.

Tuy nhiên, cũng cần nhìn nhận một cách thẳng thắn rằng mức độ “lành mạnh” của môi trường cạnh tranh không chỉ phụ thuộc vào quy định của Luật, mà còn phụ thuộc rất lớn vào khâu tổ chức thực thi. Nếu việc phân loại rủi ro, áp dụng ưu tiên hay hậu kiểm không minh bạch, không nhất quán giữa các địa phương, thì lợi ích mà DN tuân thủ tốt nhận được sẽ bị giảm đi.

Có ý kiến lo ngại rằng phương thức quản lý mới, đặc biệt là việc số hóa và hậu kiểm, sẽ tạo thêm áp lực tuân thủ cho các hộ kinh doanh và DN nhỏ. Quan điểm của ông về vấn đề này như thế nào?

Đây là một băn khoăn có cơ sở, đặc biệt là hộ kinh doanh và DN nhỏ phải thực hiện các quy định mới theo Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15.

Cụ thể trước đây, nhiều đơn vị chưa thực hiện đầy đủ không phải vì không muốn mà do chưa có điều kiện hoặc thiếu bộ phận chuyên trách. Khi luật mới yêu cầu khắt khe hơn về hóa đơn, chứng từ trên nền tảng số, các hộ kinh doanh và DN nhỏ vốn hạn chế về nguồn lực quản trị và công nghệ sẽ gặp thách thức không nhỏ trong ngắn hạn. Họ phải đầu tư thêm cho kế toán, dịch vụ đại lý thuế hoặc nhân sự chuyên môn.

Tuy nhiên, về dài hạn, việc này là cần thiết để bảo vệ chính họ. Khi các nghĩa vụ thuế được chuẩn hóa, tình trạng cạnh tranh không lành mạnh sẽ bị hạn chế, loại bỏ việc DN "đi đường tắt" bằng cách né thuế để chiếm lợi thế giá rẻ. Nếu thực hiện tốt, các đối tượng rủi ro thấp sẽ được hưởng lợi từ thủ tục đơn giản hơn và giảm tiếp xúc trực tiếp và giảm chi phí không chính thức.

Để Luật triển khai hiệu quả và giảm thiểu chi phí cho DN, ông có kiến nghị cụ thể nào tới các cơ quan quản lý?

Để Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 được triển khai hiệu quả, vừa nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, vừa giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, cần đặc biệt lưu ý một số vấn đề trọng tâm sau:

Trước hết, cần bảo đảm tính minh bạch, ổn định và khả năng dự đoán của chính sách trong quá trình triển khai. DN có thể chấp nhận nghĩa vụ cao hơn, nhưng rất khó thích ứng nếu quy định thay đổi nhanh, cách hiểu và cách áp dụng không thống nhất giữa các địa phương. Vì vậy, các nghị định, thông tư hướng dẫn cần rõ ràng, hạn chế tối đa việc “mở rộng nghĩa vụ” so với luật, đồng thời phải được ban hành kịp thời, có thời gian chuyển tiếp hợp lý để DN chuẩn bị.

Thứ hai, việc áp dụng quản lý rủi ro phải nhất quán. Cộng đồng DN kỳ vọng cơ quan thuế công khai hơn về nguyên tắc, tiêu chí phân loại rủi ro và mức độ tuân thủ, ít nhất ở mức độ định hướng chung. Khi DN biết rõ mình đang ở “vị trí nào” trong hệ thống quản lý, họ sẽ chủ động điều chỉnh hành vi tuân thủ, thay vì tâm lý lo ngại bị kiểm tra, thanh tra một cách khó dự đoán.

Thứ ba, đẩy mạnh hỗ trợ và đơn giản hóa tuân thủ cho DN nhỏ và hộ kinh doanh. Bởi đây là nhóm chịu tác động trực tiếp và dễ tổn thương nhất khi phương thức quản lý thay đổi. Cơ quan Thuế cần ưu tiên cung cấp các công cụ tuân thủ đơn giản, chi phí thấp, dễ sử dụng; tăng cường hướng dẫn, đào tạo, tư vấn trực tiếp trong giai đoạn đầu triển khai, thay vì đặt nặng yếu tố xử lý vi phạm ngay từ đầu.

Thứ tư, ngành Thuế cần tiếp tục ứng dụng công nghệ số cần gắn với giảm chi phí thực chất cho DN. Bởi số hóa chỉ có ý nghĩa khi giúp DN làm thủ tục nhanh hơn, ít hồ sơ hơn, ít tiếp xúc hơn. Do đó, các hệ thống công nghệ thông tin cần ổn định, thân thiện, hạn chế tối đa việc yêu cầu doanh nghiệp nhập lại thông tin mà cơ quan nhà nước đã có, cũng như tránh tình trạng mỗi chính sách mới lại phát sinh thêm một quy trình kỹ thuật riêng.

Thứ năm, cơ quan Thuế các cấp cần tăng cường đối thoại và cơ chế phản hồi chính sách trong quá trình thực thi. Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 mang tính cải cách lớn, chắc chắn sẽ phát sinh những vấn đề mới trong thực tiễn. Việc duy trì kênh đối thoại thường xuyên giữa cơ quan Thuế và cộng đồng DN, thông qua các hiệp hội, sẽ giúp kịp thời điều chỉnh cách triển khai, giảm xung đột và nâng cao mức độ tuân thủ tự nguyện.

Tóm lại, cộng đồng DN kỳ vọng việc triển khai Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 sẽ được thực hiện theo đúng tinh thần "quản lý hiện đại – phục vụ tuân thủ". Trong đó Nhà nước cần nâng cao hiệu lực quản lý thông qua minh bạch, dữ liệu và rủi ro, còn DN được giảm chi phí tuân thủ nhờ thủ tục đơn giản, ổn định và có thể dự đoán được. Khi hai mục tiêu này song hành, Luật mới thực sự phát huy hiệu quả trong thực tiễn.

Xin cảm ơn ông!

Nguồn : https://thuehaiquan.tapchikinhtetaichinh.vn/xu-ly-nghiem-cac-doanh-nghiep-di-duong-tat-bang-cach-ne-thue-140023.html

Tin Tức Liên Quan

Xuất Nhập Khẩu 2025: Trụ Cột Giúp Kinh Tế Việt Nam Tăng Trưởng Mạnh Mẽ

Năm 2025, xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng với kim ngạch xuất khẩu đạt 475 tỷ USD và nhập khẩu 455 tỷ USD, góp phần quan trọng thúc đẩy tốc độ tăng trưởng GDP. Đặc biệt trong quý IV, xuất nhập khẩu tăng mạnh, khẳng định vai trò trụ cột của khu vực đối ngoại trong ổn định kinh tế và mở rộng quy mô nền kinh tế.

Xuất khẩu Việt Nam tăng mạnh giữa biến động thuế quan toàn cầu

Bất chấp những biến động khó lường từ chính sách thuế quan toàn cầu, xuất khẩu Việt Nam trong 11 tháng năm 2025 vẫn đạt mức tăng trưởng ấn tượng, phản ánh năng lực thích ứng mạnh mẽ của doanh nghiệp nhưng cũng đặt ra yêu cầu mới cho tăng trưởng bền vững.

Kho TMĐT khổng lồ 660.000m² mọc lên sát Việt Nam, tỉnh xếp hạng 54/63 tìm cách tận dụng lợi thế

Kho TMĐT khổng lồ 660.000m² mọc lên sát Việt Nam, tỉnh xếp hạng 54/63 tìm cách tận dụng lợi thế

Việt Nam bất ngờ đứng đầu Đông Nam Á và thứ 4 thế giới về số cơ sở sản xuất cho Apple

Vào năm 2025, Việt Nam dự kiến sẽ sản xuất 20% tổng sản lượng iPad và Apple Watch, 5% MacBook và 65% AirPods.

Những kho hàng sát biên giới - Bài 3: Việt Nam cần phát triển mạnh hệ thống logistics vùng biên

Thương mại điện tử đã trở thành yếu tố không thể thiếu trong nền kinh tế số của Việt Nam

Những kho hàng sát biên giới - Bài 1: Tập trung hàng trăm ngàn người bán

Những kho hàng sát biên giới - Bài 1: Tập trung hàng trăm ngàn người bán

Local Charge Là Phí Gì? Các Loại Phí Local Charge Phổ Biến

Local Charge Là Phí Gì và Các Loại Phí Local Charge Phổ Biến

Khám phá thông tin chi tiết về hội chợ Canton Fair 2024

Hội Chợ Canton Fair 2024 Tại Quảng Châu, Trung Quốc - Sự Kiện Thương Mại Quốc Tế Hàng Đầu.

Bảo hiểm thương mại là gì? Nguyên tắc hoạt động của bảo hiểm thương mại!

Bảo hiểm thương mại là gì? Nguyên tắc hoạt động của bảo hiểm thương mại!